Slagschaduwonderzoek voor windturbines

Inzicht in hinder en effecten voor de omgeving

Wil je een windturbine plaatsen of windpark ontwikkelen? Dan krijg je te maken met regelgeving rondom slagschaduw. Een zorgvuldig slagschaduwonderzoek geeft inzicht in waar en wanneer slagschaduw kan optreden, hoeveel hinder je daarvan kunt verwachten en welke maatregelen nodig zijn om aan de wettelijke eisen te voldoen.

Antea Group ondersteunt ontwikkelaars, energiebedrijven en overheden met onafhankelijke slagschaduwberekeningen, simulaties en advies. Zo krijg je vroegtijdig inzicht in de effecten van een windturbine op de omgeving en voorkom je verrassingen tijdens vergunningprocedures of de verdere uitwerking van je project. Voor de berekeningen maken wij gebruik van specialistische software, waaronder windPRO.

Inzicht in hinder en effecten voor de omgeving

Wat is slagschaduw?

Slagschaduw ontstaat wanneer de draaiende wieken van een windturbine het zonlicht onderbreken. Hierdoor ontstaat een bewegende schaduw op de omgeving, bijvoorbeeld op woningen, onderwijsgebouwen of werkplekken. Dit effect wordt ook wel shadow flicker genoemd.

De hoeveelheid slagschaduw varieert natuurlijk gedurende de dag en het jaar. Factoren zoals de stand van de zon, weersomstandigheden, de afstand tussen een gebouw en de windturbine én de draaisnelheid van de rotor bepalen hoe vaak en hoe lang slagschaduw optreedt.

Wanneer is een slagschaduwonderzoek nodig?

Een slagschaduwonderzoek is vaak nodig tijdens de verkenning, milieueffectrapportage (mer), vergunningaanvraag of verdere planuitwerking van een windenergieproject. Het onderzoek maakt duidelijk welke effecten een windturbine heeft op de omgeving en of er aanvullende maatregelen noodzakelijk zijn.

Door al in een vroeg stadium te onderzoeken waar slagschaduw kan optreden, kunnen mogelijke knelpunten tijdig worden opgelost en kunnen ontwerpkeuzes beter worden onderbouwd.

Welke regels gelden voor slagschaduw van windturbines?

Om hinder door slagschaduw te beperken, stelt de Omgevingswet eisen aan windturbines. Voor slagschaduwgevoelige gebouwen, zoals woningen, onderwijsgebouwen, ziekenhuizen en kinderdagverblijven, gelden normen voor de maximaal toegestane blootstelling aan slagschaduw.

Blijkt uit een slagschaduwberekening dat deze normen worden overschreden? Dan moet een automatische stilstandvoorziening worden toegepast. Deze voorziening zorgt ervoor dat een windturbine tijdelijk wordt stilgezet wanneer anders te veel slagschaduw zou ontstaan.

Wij helpen opdrachtgevers niet alleen bij het uitvoeren van de benodigde berekeningen, maar ook bij het vertalen van de resultaten naar een onderbouwde vergunningaanvraag.

Hoe werkt een slagschaduwberekening?

Met een slagschaduwberekening brengen we nauwkeurig in beeld waar en wanneer slagschaduw optreedt. Hiervoor modelleren wij onder andere:

de locatie van de windturbine;
de hoogte van de turbine;
de rotordiameter;
de ligging van woningen en andere gevoelige objecten;
de stand van de zon gedurende het jaar; lokale klimatologische omstandigheden.

Met software zoals windPRO voeren wij simulaties uit waarmee slagschaduwcontouren en slagschaduwkalenders worden berekend. Zo ontstaat een helder beeld van de verwachte en maximaal mogelijke slagschaduwduur op specifieke locaties.

Maatregelen tegen slagschaduw

Wanneer uit een onderzoek blijkt dat normen kunnen worden overschreden, zijn er verschillende maatregelen mogelijk. De meest toegepaste oplossing is een automatische stilstandvoorziening. Deze module zorgt ervoor dat de windturbine alleen tijdelijk wordt stilgezet op momenten dat slagschaduw daadwerkelijk kan optreden.

Daarnaast analyseren wij de effecten van dergelijke maatregelen op de energieopbrengst. Zo ontstaat een optimale balans tussen wettelijke naleving, beperkte hinder voor de omgeving én een maximale energieproductie.

Slagschaduwonderzoek door Antea Group

Antea Group combineert kennis van windenergie, vergunningprocedures, milieueffecten en ruimtelijke ontwikkeling. Daardoor kunnen wij opdrachtgevers ondersteunen tijdens het volledige traject: van eerste haalbaarheidsverkenning tot vergunningverlening en realisatie.

Onze diensten omvatten onder meer:

toetsing aan wettelijke normen;
slagschaduwberekeningen en simulaties;
bepaling van de noodzaak van stilstandvoorzieningen;
visualisaties van windturbines in de omgeving;
analyse van de invloed op energieopbrengst;
advisering tijdens vergunning- en mer-trajecten.

Wat is slagschaduw?

Slagschaduw is de bewegende schaduw die ontstaat wanneer de draaiende wieken van een windturbine zonlicht onderbreken.

Hoe ver reikt slagschaduw van een windturbine?

De afstand waarop slagschaduw kan optreden hangt af van de hoogte van de windturbine, de rotordiameter, de stand van de zon en de omgeving. Een slagschaduwberekening maakt dit per locatie inzichtelijk.

Hoeveel slagschaduw is toegestaan?

Voor slagschaduwgevoelige gebouwen zoals een woning, onderwijsgebouw, ziekenhuis of kinderdagverblijf gelden wettelijke normen die zijn opgenomen in de Omgevingswet. Het gaat hierbij om windturbines met een rotordiameter van 2 meter of meer, die bovendien op een afstand staan van minder dan 12 keer de rotordiameter. De windturbine mag niet meer dan 17 dagen per jaar langer dan 20 minuten per dag slagschaduw veroorzaken op een slagschaduwgevoelig gebouw. Praktisch kan dit worden vertaald in een toelaatbare slagschaduwhinder duur van 5 uur en 40 minuten per jaar op gevoelige gebouwen. Dit is een conservatieve interpretatie van de regelgeving. Aan het aantal dagen met minder dan 20 minuten slagschaduw op een gevoelig object wordt namelijk geen beperking gesteld. Voor kantoorgebouwen (wettelijk geen slagschaduwgevoelig gebouw) geldt geen wettelijke norm. Met een slagschaduwonderzoek stellen we vast of aan de geldende normen wordt voldaan.

Hoe wordt slagschaduw berekend?

Het berekenen van slagschaduw gebeurt met gespecialiseerde software, zoals windPRO, worden simulaties uitgevoerd op basis van klimatologische data waarbij de positie van de zon, de turbine en gevoelige objecten worden meegenomen.

Wat is shadow flicker?

Shadow flicker is de internationaal gebruikte term voor slagschaduw die ontstaat door draaiende windturbinewieken.

Wanneer is een stilstandvoorziening nodig?

Mocht de slagschaduwnorm overschreden worden, dan moet volgens artikel 4.430i van het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) de windturbine worden voorzien van een automatische stilstandvoorziening. Dit is software in de windturbine die de turbine automatisch stilzet bij te veel slagschaduw.

Advies nodig over slagschaduw bij windturbines?

Wil je weten of een slagschaduwonderzoek nodig is voor jouw project? Of zoek je ondersteuning bij een vergunningaanvraag, mer-procedure of de optimalisatie van een windpark?

Neem contact op met onze specialisten. Wij denken graag mee over een passende oplossing en zorgen voor inzichtelijke, onderbouwde resultaten.

Praktijkcase België

We voerden een slagschaduwonderzoek uit voor de aanvraag van een omgevingsvergunning voor de realisatie van een windturbine in België. Aangezien het definitieve model van de windturbine nog niet gekozen was, gingen we uit van een worstcasescenario: een windturbine met een maximale rotordiameter van 175 meter en een maximale tiphoogte van 230 meter.

Met windPRO berekenden we slagschaduwcontouren en onderzochten we de cumulatieve effecten van bestaande en geplande windturbines in de omgeving. Ook brachten we voor omliggende woningen de verwachte slagschaduwduur in beeld.

We keken niet alleen naar de geplande windturbine, maar ook naar de bestaande turbines in de omgeving. Zo konden we bepalen of slagschaduw van meerdere turbines op dezelfde woningen of andere gevoelige gebouwen terechtkomt. Met duidelijke kaarten maakten we inzichtelijk hoe de toekomstige situatie eruitziet. Daarop is onder meer te zien waar de turbines staan, welke gebouwen mogelijk worden geraakt door slagschaduw en wat het gecombineerde effect is van bestaande en nieuwe turbines.

Vervolgens is er getoetst of de slagschaduwnorm wordt overschreden of niet. Uit het onderzoek bleek dat op enkele locaties de slagschaduwnorm bij een aantal slagschaduwgevoelige gebouwen werd overschreden. Door toepassing van de automatische stilstandvoorziening kon alsnog worden voldaan aan de geldende regelgeving.