WIJK genomineerd voor de Duurzaamheid Award van Antea Group

Waar traditionele woningontwikkeling vaak per locatie opnieuw begint, werkt WIJK met een vast wooninfrasysteem. Woningen, infrastructuur, energievoorzieningen en de inrichting van de buitenruimte worden ontwikkeld als samenhangende bouwstenen. Die kunnen per locatie anders worden gecombineerd en bij volgende projecten verder worden verbeterd.

“Bij traditionele projecten begin je steeds bij A en eindig je bij Z”, legt Burggraaff uit. “Terwijl een groot deel van wat je doet bij ieder project hetzelfde is. Waarom zou je dat dan niet als één systeem organiseren? Door met partners en vaste bouwstenen te werken, kunnen we continu verbeteren in plaats van steeds opnieuw te beginnen.”

Die werkwijze biedt kansen voor duurzaamheid. Materialen en oplossingen die zich bewijzen, kunnen op meerdere locaties worden toegepast. Tegelijkertijd blijft er ruimte om in te spelen op de eigenschappen van een locatie. Zo wordt duurzaam bouwen geen eenmalige innovatie, maar een aanpak die zich steeds verder ontwikkelt.

De duurzame ambities van WIJK zijn zichtbaar in de materiaalkeuzes. De woningen bestaan grotendeels uit hout en andere biobased materialen. Per WIJK wordt zo’n 1,7 miljoen kilogram CO₂ opgeslagen in de woningen, vergelijkbaar met de genoemde opslag in 3,5 hectare Nederlands bos. Ook keukens en badkamers zijn biobased en circulair ontworpen. Onderdelen kunnen afzonderlijk worden vervangen, zodat niet alles vernieuwd hoeft te worden wanneer één onderdeel aan vervanging toe is. Daarmee wordt al bij het ontwerp rekening gehouden met het toekomstige gebruik en de levensduur van materialen.

Die gedachte wordt doorgetrokken naar de buitenruimte. Riolering wordt volgens vaste stramienen aangelegd, zodat onderdelen later relatief eenvoudig kunnen worden verwijderd en opnieuw gebruikt. 

Een ander goed voorbeeld komt uit Kaatsheuvel. Hier stelde Antea Group kunststof grasrasters voor als alternatief voor grasbetontegels op parkeerplaatsen. “Die zijn lichter, makkelijker te verwijderen en volledig recyclebaar. Dat is nu onze standaard geworden”, vertelt Burggraaff.

Ook het grondgebruik maakt deel uit van de duurzaamheidsaanpak. WIJK ontwikkelt woningen op tijdelijk beschikbare grond, waaronder landbouwgrond. De woningen worden voor minimaal vijftien jaar geplaatst, maar zijn ontworpen om veel langer mee te gaan. Daarna kunnen ze blijven staan, worden gedemonteerd of naar een andere locatie worden verplaatst.
“Die vijftien jaar zijn voor ons geen doel op zich”, benadrukt Burggraaff. “Onze woningen kunnen honderd jaar blijven staan. Maar voor gemeenten is het vaak tijdrovend om gelijk een permanente bestemming vast te stellen. Door als het ware een interimwijk te plaatsen, kan die beslissing sneller genomen worden.”

Zo wordt tijdelijk grondgebruik gecombineerd met woningen die bedoeld zijn voor langdurig gebruik. De mogelijkheid om woningen te verplaatsen of opnieuw toe te passen past binnen de circulaire gedachte: wat op de ene locatie wordt gebouwd, hoeft na afloop van het tijdelijke gebruik niet verloren te gaan.

De samenwerking biedt ook kansen voor agrariërs. WIJK huurt grond op vrijwillige basis, waardoor inkomsten kunnen ontstaan die bijdragen aan de doorontwikkeling of verduurzaming van het landbouwbedrijf. Op termijn wil WIJK bovendien lokaal geteelde biobased bouwmaterialen afnemen. “Als we materialen lokaal kunnen laten groeien en vervolgens in onze woningen toepassen, maken we de cirkel rond.”

Duurzaamheid gaat bij WIJK verder dan materialen en energie. Iedere woonwijk krijgt een parkachtige inrichting, met woningen tussen het groen en een autovrije woonomgeving. Het uitgangspunt is eenvoudig: groen waar het kan, alleen verharding waar het moet.

Biodiversiteit krijgt daarbij al in de ontwerpfase aandacht. Van planten en bomen wordt niet alleen gekeken naar de uitstraling, maar ook naar hun ecologische waarde. Zo wordt inzichtelijk wanneer soorten bloeien en welke dieren er voedsel of beschutting vinden. Die informatie helpt om bewuste keuzes te maken voor een groene leefomgeving waarin ook ruimte is voor natuur.

Ook sociale duurzaamheid speelt een rol. Gemeenschappelijke ruimtes, gedeelde voorzieningen en groene ontmoetingsplekken moeten bijdragen aan een prettige leefomgeving. Het idee is dat bewoners niet alles zelf hoeven te bezitten, maar voorzieningen kunnen delen.

Samen met Breda University of Applied Sciences onderzoekt WIJK welke voorzieningen daadwerkelijk bijdragen aan sociale samenhang en bewonersgeluk. De resultaten kunnen vervolgens worden gebruikt om de inrichting van volgende woonwijken verder te verbeteren.

Om deze ambities waar te maken, werkt WIJK met een netwerk van partners. Antea Group is als integraal adviseur en ketenpartner betrokken bij onder meer civiele infrastructuur, ruimtelijke ordening, omgevingsonderzoek en vergunningverlening. Inmiddels zijn vier van de vijf businesslijnen van Antea Group betrokken bij WIJK.

De kracht zit volgens Jeroen Moes, vanuit Antea Group betrokken bij WIJK, in het vroeg samenbrengen van verschillende expertises. Kennis over ecologie, waterhuishouding, infrastructuur en ruimtelijke ordening wordt vanaf het begin meegenomen. Daardoor kunnen duurzame keuzes al tijdens de voorbereiding worden gemaakt, in plaats van pas wanneer een ontwerp grotendeels vastligt. “We halen technische kennis zoveel mogelijk naar de voorkant van het proces”, legt Moes uit. “Daardoor weten we eerder wat de mogelijkheden en beperkingen van een locatie zijn en kunnen we sneller schakelen naar de uitvoering.”

De samenwerking vraagt ook om een andere manier van werken. Doordat partners langdurig betrokken blijven, kunnen zij ervaringen delen en oplossingen gezamenlijk verbeteren. Kennis uit eerdere projecten gaat zo niet verloren, maar wordt meegenomen naar nieuwe locaties.

Ook nieuwe uitdagingen vragen om duurzame oplossingen. Zo vormt netcongestie een obstakel bij het snel realiseren van woonwijken. Daarom ontwikkelde WIJK samen met Antea Group een bouwsteen met een groot batterijsysteem, bedoeld om een complete WIJK via alleen een bouwaansluiting van stroom te voorzien.

Daarnaast zet Antea Group digitale hulpmiddelen in, zoals de Omgevingsverkenner en parametrisch ontwerpen en calculeren. Ook wordt gebruikgemaakt van ReSource en krijgen gerecyclede materialen, waaronder beton en kunststof, een plek in de buitenruimte. Zo komen kennis en innovaties uit verschillende vakgebieden samen in één woonsysteem.

De aanpak is toegepast in Kaatsheuvel. Voor onder meer Sneek, Goes, Sleeuwijk, Hardenberg en Fijnaart worden plannen uitgewerkt. De ambitie is om in 2030 in de eerste veertig gemeenten een WIJK te realiseren. Juist die schaal maakt het systeem volgens de betrokkenen interessant. Duurzame oplossingen worden niet steeds opnieuw bedacht, maar kunnen worden hergebruikt, verbeterd en op nieuwe locaties toegepast. Van biobased materialen en circulaire infrastructuur tot ecologische inrichting en energieoplossingen: iedere volgende WIJK biedt de mogelijkheid om verder te verduurzamen.

Volgens Moes is dat een belangrijke reden voor de nominatie voor de Duurzaamheid Award. “Het bijzondere is dat duurzaamheid vanaf het begin in het hele systeem verweven zit. Van ontwerp en bouw tot beheer en gebruik. Na iedere wijk wordt gekeken wat beter kan, zodat de volgende locatie opnieuw een stap verder gaat.”

Ook Burggraaff kijkt verder dan de afzonderlijke woonwijken. “We willen bewijzen dat je op grote schaal woningen kunt realiseren zonder concessies te doen aan kwaliteit, duurzaamheid, betaalbaarheid en sociale samenhang.”