Veel beweegbare bruggen in Nederland zijn gebouwd in de tweede helft van de vorige eeuw en bereiken inmiddels een leeftijd waarop renovatie of vervanging wordt overwogen. Daarbij is niet altijd duidelijk of het bewegingswerk daadwerkelijk het einde van zijn technische levensduur heeft bereikt, of dat onderdelen met een goede onderbouwing langer veilig kunnen worden gebruikt. Om hierover een onderbouwde afweging te kunnen maken, is inzicht nodig in de dynamische belastingen die tijdens brugbewegingen daadwerkelijk optreden.

In een eerder onderzoek naar de dynamica van beweegbare bruggen zijn laboratoriummetingen uitgevoerd aan een speciaal ontwikkelde proefopstelling in het Stevinlab van de TU Delft. Aansluitend vond een eerste validatieonderzoek plaats op de Crolesbrug in Bodegraven, een basculebrug in beheer van de provincie Zuid-Holland. De metingen gaven inzicht in de belastingen die tijdens brugbewegingen optreden en maakten het mogelijk de ontwikkelde rekenmethodiek te toetsen aan de praktijk. Tegelijkertijd werd duidelijk dat aanvullend onderzoek op andere brugtypen nodig was om te onderzoeken of de bevindingen ook voor andere bewegingswerken gelden.

Dit artikel verscheen in het magazine Civiele Techniek - november 2026

Validatieonderzoek op de Rhijnvreugdbrug

Als tweede validatiebrug is gekozen voor de Rhijnvreugdbrug, een beweegbare fietsbrug tussen Leiderdorp en Zoeterwoude. Ook deze brug is in beheer bij de provincie Zuid-Holland en vertegenwoordigt een wezenlijk ander type brug en bewegingswerk dan de eerder onderzochte Crolesbrug met een Panamawiel-krukdrijfstangmechanisme.

De Rhijnvreugdbrug is een ophaalbrug met twee rechte heugelopstellingen. De aandrijving bestaat uit één elektromotor en een centrale tandwielkast die het vermogen verdeelt over twee aandrijfzijden. Hierdoor is naast het dynamische torsiemoment in de aandrijflijn ook inzicht verkregen in de verdeling van belastingen over beide aandrijfzijden en de interactie tussen aandrijving en bovenbouw.

Hiermee kan de rekenmethodiek ook worden toegepast op dit type brug, een veelvoorkomend type beweegbare brug met een andere aandrijfconfiguratie en krachtwerking.

Meetcampagne

Op de Rhijnvreugdbrug zijn praktijkmetingen uitgevoerd aan de dynamische belastingen in het bewegingswerk. Daarbij is gekeken naar zowel normaal bedrijf als verschillende noodstopsituaties.Op onder meer de aandrijflijn, heugelopstellingen en hangstangen zijn rekstroken aangebracht om torsiemomenten en krachten tijdens de bewegingscyclus vast te leggen. Voorafgaand aan de meetcampagne zijn de sensoren geijkt. Vervolgens zijn meerdere openings- en sluitcycli uitgevoerd waarmee verschillende bedrijfsomstandigheden zijn vastgelegd.

De praktijkmetingen zijn uitgevoerd door de TU Delft en Antea Group, met ondersteuning van Hollandia Services en Electronic Power Control (EPC) bij de voorbereiding, uitvoering en kalibratie van het meetsysteem.

Belastingverdeling tussen beide aandrijfzijden

Uit de metingen blijkt dat in de belastingsituaties waarin de hoogste hangstang- en heugelkrachten optreden, de belasting vrijwel gelijkmatig over beide aandrijfzijden van het systeem is verdeeld. De hoogste maatgevende belastingen blijken dus niet samen te gaan met de grootste scheefbelasting. Zo blijkt tijdens de belastingsituatie bij begin openen vanuit gesloten stand, die binnen de uitgevoerde metingen leidt tot de hoogste heugelkrachten onder normaal bedrijf, dat de belasting nagenoeg gelijkmatig over beide aandrijfzijden wordt verdeeld (figuur 1).

Figuur 1: Heugel- en hangstangkrachten tijdens normaal bedrijf. Bij de hoogste belastingen worden de krachten vrijwel gelijkmatig over beide aandrijfzijden verdeeld; de grootste scheefverdeling treedt op bij lagere belastingsniveaus.

Naarmate de brug verder opent en de totale krachten afnemen, ontstaat geleidelijk een scheefverdeling tussen de oost- en westzijde. Deze scheefbelasting is zichtbaar in zowel de hangstangen als de heugelstangen en varieert gedurende de bewegingscyclus. Hetzelfde gedrag wordt waargenomen tijdens de belastingsituatie invallen remkoppel op volle snelheid bij de noodstopmetingen (figuur 3).

Figuur 3: Heugel- en hangstangkrachten tijdens een harde noodstop. De dynamische belastingen nemen hierbij aanzienlijk toe ten opzichte van normaal bedrijf.

De metingen laten daarmee zien dat de belastingverdeling gedurende een brugbeweging niet constant is, maar afhankelijk van de positie van het brugdek en de bedrijfscondities van de brug. De exacte oorzaak van de waargenomen scheefverdeling is op basis van de uitgevoerde metingen niet eenduidig vast te stellen.

Mogelijke verklaringen zijn verschillen in afstelling, spelingen, stijfheidsverdeling, wrijving en toleranties binnen het bewegingswerk. Wel kan worden geconcludeerd dat juist bij de maatgevende belastingen een vrijwel gelijke belastingverdeling wordt gemeten, terwijl de grootste scheefverdeling optreedt bij lagere belastingsniveaus.

Torsiemomenten in de aandrijflijn

Voor een beter inzicht in de krachtwerking binnen het bewegingswerk zijn de gemeten heugelkrachten en torsiemomenten in de verticale assen teruggerekend naar de motoras. Daarbij is uitsluitend rekening gehouden met de overbrengingsverhoudingen van de aandrijflijn. Hierdoor kunnen verschillen tussen de verschillende meetlocaties rechtstreeks worden toegeschreven aan verliezen in de tandwieloverbrengingen.

Overeenkomstig de verwachting blijken de uit de heugelkrachten afgeleide torsiemomenten goed overeen te komen met de torsiemomenten die in de verticale assen zijn gemeten. De beperkte verschillen worden verklaard door de wrijving in de kegelwieloverbrenging en de rondsel-heugeloverbrenging. Tijdens het openen werken deze verliezen tegen de beweging in, waardoor de torsiemomenten in de verticale assen iets hoger uitvallen. Tijdens het sluiten werken dezelfde verliezen juist mee, waardoor de gemeten torsiemomenten iets lager worden. De grootste verschillen worden waargenomen tussen naar de motoras gereduceerde torsiemomenten en de rechtstreeks gemeten torsiemomenten op de motoras. Deze verschillen hangen samen met de verliezen in de haakse tandwielkasten en de centrale tandwielkast. Tijdens het sluiten kan het motorkoppel tijdelijk negatief worden, wat wijst op generatorisch bedrijf van de aandrijving.

Daarnaast blijkt dat de verschillen tussen de verschillende torsiemomenten afnemen bij hogere belastingen. Dit is met name zichtbaar tijdens de belastingsituatie begin openen vanuit gesloten stand, waar de hoogste torsiemomenten optreden en de verschillende curves dicht bij elkaar liggen (figuur 2).


 

Figuur 2: Torsiemomenten op verschillende niveaus van de aandrijflijn tijdens normaal bedrijf, herleid naar de motoras. De verschillen tussen de meetlocaties worden voornamelijk veroorzaakt door verliezen in de tandwieloverbrengingen.

Hetzelfde beeld wordt waargenomen tijdens de noodstopmetingen. Tijdens invallen remkoppel op volle snelheid blijken de torsiemomenten op de verschillende niveaus van de aandrijflijn vrijwel gelijk aan elkaar te zijn (figuur 4).

Figuur 4: Torsiemomenten op verschillende niveaus van de aandrijflijn tijdens een harde noodstop. Bij de hoogste belastingen worden de verschillen tussen de meetlocaties relatief klein.

De metingen bevestigen daarmee eerdere bevindingen uit het laboratoriumonderzoek, waaruit bleek dat wrijvingsverliezen en rendementen vooral een rol spelen bij lagere belastingniveaus. Dit komt overeen met de verwachting; naarmate de overgedragen torsiemomenten toenemen, wordt de relatieve invloed van de wrijvingsverliezen kleiner. Hierdoor nemen de verschillen in torsiemomenten tussen de verschillende meetlocaties af en gedraagt de aandrijflijn zich steeds meer als één samenhangend systeem.

Nieuwe inzichten

De metingen op de Rhijnvreugdbrug bevestigen de belangrijkste bevindingen uit het laboratoriumonderzoek en het eerdere praktijkonderzoek op de Crolesbrug. Ook bij deze ophaalbrug blijkt dat de maatgevende dynamische belastingen in het bewegingswerk primair worden bepaald door de dynamische respons van de brug zelf. De tijdens de noodstopmetingen waargenomen torsiemomenten laten zien dat de dynamische respons van de brugmassa zich als een gemeenschappelijke torsietrilling door het bewegingswerk voortplant. Deze belastingen planten zich via de heugelopstellingen, verticale assen en tandwielkasten door de aandrijflijn voort.

Daarbij nemen de torsiemomenten richting de motorzijde af als gevolg van verliezen in de verschillende overbrengingen, terwijl de relatieve invloed van deze verliezen bij hogere belastingen afneemt. Daarmee wijzen de meetresultaten erop dat het dynamisch gedrag van het bewegingswerk, en de wijze waarop dynamische belastingen zich daarin opbouwen en voortplanten, bij een basculebrug met een Panamawiel-krukdrijfstangmechanisme vergelijkbaar is met dat van een ophaalbrug met heugelopstellingen.

Daarnaast laten de metingen bij deze specifieke configuratie met twee aandrijfzijden zien dat de hoogste belastingen niet samenvallen met de grootste scheefbelasting. Juist bij de maatgevende belastingsituaties worden de krachten vrijwel gelijkmatig over beide aandrijfzijden verdeeld, terwijl de grootste scheefverdelingen optreden bij lagere belastingniveaus. Daarmee leveren de metingen nieuwe inzichten op in de belastingverdeling binnen bewegingswerken met dubbele aandrijfsystemen. 

Validatieonderzoek verder uitgebreid

De komende periode worden de meetgegevens verder geanalyseerd en vergeleken met numerieke modellen. Daarnaast wordt het validatieonderzoek uitgebreid naar andere typen beweegbare bruggen, waaronder draaibruggen, en naar bruggen die verschillen in omvang, aandrijfconfiguratie en bewegingswerk. Verdere samenwerking met brugbeheerders en marktpartijen maakt het mogelijk de onderzoeksresultaten op meer brugtypen in de praktijk te toetsen en de toepasbaarheid van de bevindingen verder te onderbouwen.

Kodo Sektani, Antea Group

De in het promotieonderzoek van Kodo Sektani (Antea Group) aan de TU Delft ontwikkelde rekenmethodieken worden door middel van praktijkmetingen op beweegbare bruggen gevalideerd. Na validatie op de Crolesbrug en de Rhijnvreugdbrug wordt het onderzoek voortgezet op andere typen beweegbare bruggen, met als doel de toepasbaarheid van de methodieken voor uiteenlopende brugtypen en bewegingswerken verder te onderbouwen.