Hoe zou Friesland en de rest van Noord-Nederland er in 2020 uitzien? Over die vraag bogen ingenieurs van de Antea Group in Heerenveen zich in 1999. Hun ideeën zaten meer dan twee decennia in een koker die pas onlangs weer werd geopend.

Denk u eens in: hoe dacht u twintig jaar geleden dat de wereld er nu uit zou zien? Zouden we rijden in elektrische auto’s? Wonen op kunstmatige eilanden? De post met een drone bezorgd krijgen? Sommige ideeën zouden werkelijkheid geworden zijn, andere bleken in de praktijk toch anders uit te pakken en weer andere zijn ook nu nog toekomstmuziek.

Zo is het ook met de toekomstvisie die een groep ingenieurs van de Antea Group in Heerenveen in 1999 opstelden voor 2020. Het document werd in een koker opgeborgen om twee decennia later weer te openen. Niet in 2020 maar in 2022. Corona en een grote verbouwing voorkwamen een feestje op het juiste moment, omdat er geen mogelijkheden waren voor een groot evenement. Onlangs was dat er wel met het congres Connecting the Future in Thialf in Heerenveen waar Pieter Witzenburg en Tjalling Dijkstra de plannen waar zij destijds aan meedachten, presenteerden.

,,Het was vooral ook bedoeld om te prikkelen’’, zegt Henri Deelstra, businesslijndirecteur stad en klimaat en ook toen al werkzaam bij het bedrijf. ,,Niet alles hoefde per se uit te komen. We wilden mensen vooral aanzetten tot nieuwe ideeën.’’

Dat die wens er was in 1999 is niet toevallig. Noord-Nederland zat op dat moment een beetje met zichzelf in de knoop. De regio kampte met vergrijzing, krimp op het platteland en jongeren die bij gebrek aan interessante banen wegtrokken naar de Randstad. Deelstra: ,,Men had het gevoel dat de leefbaarheid echt onder druk stond.’’

En voor 2040?

De toekomstvisie van 1999 biedt, ook terugkijkend, interessante inzichten voor nu en de toekomst. Zou er dan ook niet eentje gemaakt moeten worden voor 2040? Die plannen zijn er niet bij de Antea Group, zegt Henri Deelstra. Wel hield het bedrijf over de toekomstvisie het congres Connecting the Future in Thialf waar ook vooruitgekeken werd.

,,We zitten in een vergelijkbare situatie als toen’’, zegt Deelstra. ,,Ook nu is er een niet-houdbaar systeem. Er zijn nieuwe oplossingen nodig. We zijn afgelopen jaren heel erg crisisgericht geweest. Maar al die verschillende crises grijpen in elkaar.’’

Het congres van de Antea Group was een eerste aanzet om verschillende partijen en thema’s bij elkaar te brengen. Voor het vervolg is bewust gekozen het stokje over te dragen, omdat alleen gezamenlijk een oplossing gevonden kan worden. ,,Waar is iedereen mee bezig? Welke voorbeelden kennen zij die wij nog niet kennen? Het samen vanuit verschillende invalshoeken kijken naar een probleem is wat we nodig hebben de komende tijd.’’

Tegelijk was er op dat moment ook de kans om iets te doen. Onder het tweede kabinet-Kok stroomden miljarden naar het Noorden om de economie te versterken, de zogenoemde Langman-gelden, vernoemd naar de in Akkrum geboren VVD-politicus Hartgert Langman. ,,We kregen eigenlijk te maken met een nieuw economisch en ruimtelijk perspectief.’’

Maar hoe moest je dat dan invullen? De ingenieurs besloten zich te richten op het woon-werkklimaat in het Noorden met het idee dat als de regio een aantrekkelijke plek is om te wonen, dat indirect ook de economie vooruit helpt. ,,We rekenden met de stelregel dat elke vijf nieuwe huizen een nieuwe baan op zou leveren. Want al die mensen moeten naar de winkel, hebben wel eens een kapotte auto, noem maar op.’’

Daarnaast moest er flink geïnvesteerd worden in infrastructuur. In de plannen zijn projecten als de Centrale As en de Haak om Leeuwarden duidelijk meegenomen. Ook de Lelylijn zit erin.

Op hoofdlijnen deelden ze bij Antea Group het Noorden in verschillende zones in. Ze trokken de steden los met als doel om die economisch sterk neer te zetten. Daaromheen maakten ze ‘blauwe’ en ‘groene’ zones waar het vanwege de nabijheid van water en natuur goed wonen en recreëren moest zijn.

Vanuit dat grotere plaatje bedachten ze enkele concrete voorbeelden. Wat waren die? En hoe pakten ze uit?

1. Nieuwe plassen en meren

Het idee: De bedenkers van de toekomstvisie zetten heel erg in op Noord-Nederland als aantrekkelijke plek om te wonen. In Friesland wilden ze dat onder meer stimuleren door een aantal polders weer vol water te laten stromen. Rondom de nieuwe plassen en meren - gedacht werd aan het gebied rond Terherne - zouden woonwijken kunnen verrijzen. De gemaakte schetsen tonen drijvende woningen, eilandwoningen en woningen die tevens boothuis zijn.

Wat er van kwam: ,,In Friesland is een soortgelijk project op deze schaal nooit losgekomen’’, zegt Deelstra. ,,Maar als je naar Groningen gaat, zie je dat ze daar met Meerstad wel iets in die geest gedaan hebben.’’ Verder zijn er wel nieuwbouwwijken die een duidelijke verbinding hebben met het water, zoals Wiarda aan de zuidkant van Leeuwarden.

Lees hier het hele artikel