Ik maak nooit een overleg mee waarin iemand tegen integraal werken is. Sterker nog: ik hoor zelden iemand zeggen dat we meer in hokjes moeten denken. Bij vrijwel iedere complexe opgave vallen dezelfde woorden. Verbinden. Samenwerken. Integraal.

En toch gebeurt er iets opvallends.

Zodra keuzes echt ingewikkeld worden, vallen we vaak terug op onze eigen expertise, verantwoordelijkheden en belangen. Dat is begrijpelijk. We zijn opgeleid om vanuit ons vakgebied naar vraagstukken te kijken. Daar ontstaat een belangrijke uitdaging.

Integraal werken begint namelijk niet bij samenwerken. Het begint bij het loslaten van het idee dat jouw eigen perspectief automatisch het juiste vertrekpunt is.

Bij veel vervangingsopgaven zie ik dat dit misschien wel één van de grootste succesfactoren is.

Integraal werken is meer dan verschillende disciplines aan tafel zetten

In veel projecten noemen we een samenwerking integraal omdat er meerdere disciplines betrokken zijn. De assetmanager, verkeerskundige, planeconoom, contractmanager en omgevingsmanager zitten samen aan tafel. Maar ook samenwerkingen tussen organisaties aan een integrale opgave zie ik steeds vaker ontstaan. Dat is waardevol, maar nog geen integraal werken. Echt integraal werken ontstaat pas wanneer iedereen bereid is zijn eigen aannames ter discussie te stellen en het gezamenlijke belang voorop te zetten. Juist in complexe vervangings- en renovatieopgaven ligt daar de sleutel. Want de beste oplossing ontstaat zelden vanuit één discipline.

De maatschappelijke opgave trekt zich niets aan van onze organisatiegrenzen

Wat mij steeds opnieuw opvalt, is dat opgaven zich weinig aantrekken van hoe wij onze organisaties hebben ingericht. Een brug weet niet wie eigenaar is. Een mobiliteitsnetwerk stopt niet bij een gemeentegrens. En een vervangingsopgave houdt geen rekening met afdelingen, budgetten of contractvormen. Toch organiseren we projecten vaak vanuit die grenzen. Dat is logisch, want organisaties hebben structuur nodig. Maar wanneer structuur belangrijker wordt dan het oplossen van de maatschappelijke opgave, ontstaat vertraging of erger een impasse. Integraal werken vraagt dat we regelmatig boven onze eigen organisatie, afdeling of contract kijken en ons afvragen: wat heeft de opgave werkelijk nodig?

Te snel naar oplossingen beperkt het gezamenlijke inzicht

Ook ik herken de neiging om direct naar oplossingen te zoeken. Iemand presenteert een probleem en binnen enkele minuten worden mogelijke maatregelen benoemd. Dat voelt efficiënt en daadkrachtig. Maar juist bij complexe vervangings- en renovatieopgaven werkt dat niet altijd. Vaak hebben verschillende betrokkenen een totaal ander beeld van het probleem. Wat voor de één een technisch risico is, kan voor een bestuurder een bestuurlijke uitdaging zijn. Wat voor een assetmanager een prestatievraagstuk is, kan voor bewoners een leefbaarheidsvraagstuk zijn. Integraal werken vraagt daarom eerst om gezamenlijk begrip voordat we samen naar oplossingen zoeken.

Gedrag verandert de opgave meer dan een actielijst

Vroeg of laat verschijnt in vrijwel ieder overleg dezelfde vraag: "Wie gaat wat doen?" Dat is begrijpelijk, maar niet altijd de belangrijkste vraag. Veel uitdagingen in projecten hebben namelijk minder te maken met acties en meer met gedrag. Denk aan kennis delen, vroegtijdig afstemmen, eigenaarschap nemen en elkaar actief opzoeken. Dat zijn geen losse acties, maar patronen. En patronen verander je niet met een actielijst. Wanneer we beweging willen creëren in complexe opgaven, moeten we net zoveel aandacht besteden aan samenwerking en gedrag als aan techniek en planning.

Verbindend leiderschap maakt integraal werken mogelijk

In de vervangingsopgave wordt leiderschap vaak geassocieerd met richting geven, keuzes maken en besluiten nemen. Dat blijft belangrijk. Maar de leiders in de vervangingsopgave die ik het meest waardeer, beschikken over nog een andere kwaliteit. Zij creëren ruimte voor verschillende perspectieven zonder direct een oordeel te vormen. Zij begrijpen dat oplossingen sterker worden wanneer disciplines elkaar aanvullen in plaats van overtuigen. Juist daar ontstaat innovatie. Juist daar ontstaan oplossingen die zowel technisch, maatschappelijk als financieel uitvoerbaar zijn. Dat vraagt leiderschap dat verschillen benut in plaats van wegwerkt.

De mens centraal in de vervangingsopgave

Bij Antea Group geloven we dat de beste oplossingen beginnen bij mensen. Achter iedere brug, tunnel, sluis of weg zitten gebruikers, ingenieurs, beheerders, bestuurders en omwonenden. En naast de techniek nemen we ook de omgeving, de gebruiker en de maatschappelijke waarde van investering mee. De vervangingsopgave is veel meer dan het vervangen van verouderde infrastructuur. Het is een kans om bereikbaarheid, duurzaamheid, leefbaarheid en toekomstbestendigheid met elkaar te verbinden. Dat vraagt om een brede blik, realistische keuzes en een aanpak die niet alleen ambitieus is, maar vooral ook uitvoerbaar.

Tot slot

De komende jaren staan asseteigenaren voor grote vervangings- en renovatieopgaven. Daarbij worden technische vraagstukken steeds vaker maatschappelijke vraagstukken. Mijn ervaring is dat integraal werken niet begint bij processen, modellen of organisatiestructuren.

Het begint bij mensen die bereid zijn hun eigen gelijk tijdelijk los te laten om samen tot een beter resultaat te komen.

De volgende keer dat we spreken over integraal werken, stel ik daarom graag één vraag:

Optimaliseren we ons eigen onderdeel, of helpen we daadwerkelijk de maatschappelijke opgave vooruit?

Daar begint voor mij echte integraliteit.

In gesprek over integraal werken binnen de vervangingsopgave?

Herken je deze uitdaging binnen jouw organisatie of project? Ik ga graag in gesprek over hoe we complexe infrastructuuropgaven op een maakbare, integrale en toekomstbestendige manier kunnen aanpakken.